Gabriel García Márquez
 |    |
Gabriel García Márquez: Büyülü Gerçekçiliğin, İktidarın ve Yalnızlığın Biyografik ve Psikolojik Mimarisi
Yalnızlık ve iktidarın çürütücü doğası, Gabriel
García Márquez edebiyatının evrensel ve sarsılmaz omurgasını oluşturur. Kolombiya'nın
unutulmuş bir kasabasında başlayan yaşamı, yoksulluk, sürgün, edebi mücadele ve
dünya çapında bir şöhretle biçimlenen yazar, Batı düşüncesinin rasyonel
sınırlarını aşarak Latin Amerika'nın kolektif hafızasını ve efsanelerini dünya
edebiyatının merkezine taşımıştır.
1. Biyografik ve Kronolojik Gelişim Evreleri
...García Márquez'in kronolojik yaşam çizgisine
ve yaş dönemlerine göz atıldığında..., çocukluğunun geçtiği mucizevi ortamdan
yaşlılık yıllarındaki dünya çapındaki saygınlığına kadar uzanan çok katmanlı
bir süreç görülür. 6 Mart 1927 tarihinde Kolombiya'nın sıcak Karayip bölgesinde
yer alan Aracataca kasabasında doğan yazar, anne ve babasının ekonomik
sıkıntıları ve çatışmaları nedeniyle çocukluğunun ilk sekiz yılını anneannesi
ve dedesinin yanında geçirmiştir.
|
Yaş Dönemi / Yıl |
Yaşam Evresi ve Mekân |
Temel Gelişmeler ve Edebi / Mesleki Dönüm
Noktaları |
|
Çocukluk (1927–1937) |
Aracataca, Kolombiya |
Dedesi Albay Nicolás Márquez ve anneannesi
Tranquilina Iguarán ile yaşadı; Macondo mitosunun temelleri atıldı. |
|
Gençlik ve Eğitim (1938–1946) |
Barranquilla, Zipaquirá |
Yatılı Lise (Liceo Nacional) eğitimi;
ilk şiirlerini "Javier Garcés" takma adıyla yazdı. |
|
Hukuk ve Gazetecilik (1947–1954) |
Bogotá, Cartagena, Barranquilla |
Ulusal Üniversite'de hukuk eğitimi; Kafka'yı
keşif; Bogotazo sonrası gazeteciliğe geçiş (El Universal, El
Heraldo, El Espectador). |
|
Sürgün ve Avrupa (1955–1957) |
Cenevre, Roma, Paris, Londra |
Roma'da sinema eğitimi; Paris'te aşırı
yoksulluk ve Tachia Quintana ile aşk; Doğu Bloku seyahati. |
|
Evlilik ve Küba (1958–1961) |
Caracas, Bogotá, New York |
Mercedes Barcha ile evlilik; Prensa Latina
haber ajansı muhabirliği; Fidel Castro ile tanışma. |
|
Meksika Dönemi ve Patlama (1961–1967) |
Meksika (Mexico City) |
Senaryo yazarlığı ve reklamcılık; 1965'te gelen
ilhamla Yüzyıllık Yalnızlık'ın yazımı; 1967'de küresel başarı. |
|
Olgunluk ve Nobel (1968–1982) |
Barselona, Bogota, Meksika |
Barselona yılları; Patriarkın Sonbaharı
(1975); 1982 Nobel Edebiyat Ödülü. |
|
Ustalık ve Veda (1983–2014) |
Cartagena, Meksika |
Kolera Zamanında Aşk (1985);
Lenf kanseri teşhisi (1999); Anlatmak İçin Yaşamak (2002); 17 Nisan
2014'te vefatı. |
2. Psikolojik Analiz, Travmalar ve Kişilik Yapısı
...García Márquez'in kişilik yapısı, hayal
dünyası ve gençlik acıları incelendiğinde..., yetiştiği aile ortamının ve
yaşadığı erken dönem ayrılıklarının yazarın ruhsal dünyasında derin izler
bıraktığı görülür.
Çocukluk Acıları ve Terk Edilme Travması
Gabo'nun en büyük erken dönem travması, henüz bir
bebekken annesi Luisa Santiaga tarafından Aracataca'daki büyükbaba evinde
bırakılması ve anne-baba sevgisinden uzakta büyümesidir. Bu durum onda ömür
boyu sürecek bir yalnızlık (solitude / yalnızlık) hissi ve diri diri
gömülme / terk edilme korkusu yaratmıştır.
Dedesi ve Anneannesinin Modelliği
- Dedesi Albay Nicolás Ricardo Márquez Mejía, yazarın gerçeklikle
tek bağ kurduğu figürdür. Gençliğinde Medardo adında bir adamı öldürmüş
olması ve ömür boyu "Bir
ölünün ne kadar ağır olduğunu bilemezsin" diyerek vicdan
azabı çekmesi, Gabo'nun eserlerindeki vicdan ve ölüm temalarını
biçimlendirmiştir.
- Anneannesi Tranquilina Iguarán Cotes ise evi dolduran
hayaletler, kehanetler ve felaket haberleriyle Gabo'nun hayal gücünü
beslemiştir. Anneannesinin en olağanüstü olayları bile son derece doğal ve
soğukkanlı bir dille anlatması, büyülü gerçekçilik (magical realism /
büyülü gerçekçilik) üslubunun ana kaynağı olmuştur.
Aşk Hayatı, Cinsel Eğilimler ve Yaşam Tarzı
Gabo, 13 yaşındayken tanıştığı Mercedes Barcha
ile çocukluktan itibaren zihninde evlenmeyi koymuş, ancak gençlik yıllarında
Bohem / salaş bir hayat yaşayarak genel evlerde (bordello / genelev)
fahişelerle yakın dostluklar kurmuştur. Yazar, kadınların hayatı erkeğe göre
çok daha iyi kavradığını ve kadınların varlığının kendisine tam bir güvenlik
hissi verdiğini sıklıkla dile getirmiştir.
3. Sosyal Durumu, Geçim Kaynakları ve Ekonomik
Dönüşüm
...García Márquez'in sosyal durumu ve geçim
kaynakları ele alındığında..., hayatının ilk yarısının tam bir sefalet ve
ayakta kalma mücadelesiyle geçtiği anlaşılır.
- Sefalet Dönemi: Cartagena ve
Barranquilla'da gazetecilik yaparken yazdığı sütun başına birkaç sent
kazanmış, otel kirasını ödeyemediği için Yaprak Fırtınası
taslaklarını otel resepsiyonuna rehin bırakmış, gazete matbaalarındaki
kağıt ruloları üzerinde veya park banklarında uyumuştur.
- Paris Açlığı:
1956-1957 yıllarında Paris'te Hôtel de Flandre'da yaşarken gazetesi
kapatılınca meteliksiz kalmış, metroda dilenmek zorunda kalmış ve
sokaklardan boş şişe toplayarak karnını doyurmuştur.
- Meksika ve Zirve: Meksika'da reklam
ajanslarında metin yazarlığı ve dergi editörlüğü yaparak geçimini
sağlamıştır. Yüzyıllık Yalnızlık yazılırken eşi Mercedes evdeki
ütüyü, fırını ve arabayı rehin vermiştir. Romanın dünya çapında milyonlar satması ve
Nobel Ödülü kazanması sonrasında ise 5 farklı ülkede 7 lüks evi olan son
derece varlıklı bir şahsiyete dönüşmüştür.
4. Dini Hayatı, İnanç Durumu ve Sorgulamaları
...García Márquez'in dini inanç durumu ve ibadet
alışkanlıklarına bakıldığında..., geleneksel Katolik dogmalarından uzak, ancak
derin bir Karayip mistisizmine bağlı bir duruş sergilediği görülür.
- İbadet Durumu:
Çocukluğunda kilisede zangoçluk yapmasına ve dini bir ortamda büyümesine
rağmen yetişkinlik hayatında Katolik ibadetlerini yerine getirmemiştir.
- Batıl İnançlar (Superstitions / Batıl
İnançlar): Yazar, "Tanrı'ya inanmıyorsan bile hiç değilse batıl
inançlı ol" felsefesini benimsemiştir. Sarı çiçeklerin
şans getirdiğine inanır, masasında sarı gül olmadan yazamazdı. 13
sayısından kaçınmaz, aksine Uğurlu sayardı.
- Cevabını Bulamadığı Sorular: Güç
arzusu ile sevme yeteneği arasındaki uzlaşmaz çelişki, insanın mutlak
yalnızlığının (solitude / yalnızlık) çaresizliği ve ölümün
kaçınılmazlığı karşısında aşkın varoluşsal sınırları yazarın zihnini ömür
boyu meşgul eden temel sorulardır.
5. Siyasi Durumu, Fikir Dönüşümleri ve Eleştirel
Yönü
...García Márquez'in siyasi tutumu ve dönemindeki
otoriteye yönelik eleştirileri değerlendirildiğinde..., sarsılmaz bir sol ve
anti-emperyalist duruş göze çarpar.
[Kolombiya Şiddet Dönemi (La
Violencia)]
│
▼
[Doğu Avrupa Seyahati (1957) -
Bürokrasi Eleştirisi]
│
▼
[Küba Devrimi (1959) & Fidel
Castro Dostluğu]
│
▼
[Sessiz Diplomasi & İnsan
Hakları Arabuluculuğu (Habeas)]
Siyasi Duruş ve Fikir Dönüşümü
- Stalinci Angajmanın Reddi:
Gençliğinde militan arkadaşlarının "toplumsal protesto romanı"
yazması yönündeki baskılarına maruz kalmış, ancak zamanla romanın bir
propaganda aracı olamayacağını, bir yazarın tek devrimci ödevinin
"iyi yazmak" olduğunu savunmuştur.
- Doğu Bloku Eleştirisi: 1957'de
Doğu Almanya, Polonya ve Macaristan'ı gezdiğinde, insani duyarlılığını
kaybetmiş bürokratik komünizmi ve bireyi yok eden rejimi sert dille
eleştirmiştir.
- Fidel Castro Dostluğu ve Eleştiriler: Fidel Castro ile 30 yıldan
fazla süren yakın bir dostluk kurmuştur. Eleştirmenler onu diktatörlüğe
göz yummakla suçlarken, Gabo protesto manifestolarına imza atmak yerine
"sessiz diplomasi" (behind-the-scenes diplomacy / perde
arkası diplomasi) yürüterek Castro'yu ikna etmiş ve yüzlerce siyasi
mahkumun hapisten çıkarılmasını sağlamıştır.
6. Etkilendiği Kişiler, Önderler ve Medyatik
İlişkiler
...García Márquez'in ilham aldığı figürler ve
diyalog halinde olduğu isimler incelendiğinde..., hem edebiyat hem de siyaset
dünyasından dev isimlerle temas kurduğu anlaşılır.
|
Kategori |
Şahıslar ve İlişki Biçimi |
Etkileşim ve Anlamı |
|
Edebi Önderler / Usta Eserler |
Sophocles (Oedipus Rex), William
Faulkner, Ernest Hemingway, Franz Kafka, Virginia Woolf, Juan Rulfo |
Oedipus Rex en sevdiği eserdir.
Faulkner'dan edebi ruhu, Hemingway'den yazarlık zanaatını (craft / zanaat),
Kafka'dan gerçeküstünü soğukkanlı anlatmayı, Rulfo'dan ise Meksika
derinliğini öğrenmiştir. |
|
Siyasi Liderler |
Fidel Castro, Omar Torrijos, François
Mitterrand, Felipe González, Bill Clinton, Belisario Betancur |
Castro ile derin dostluk; Panama lideri
Torrijos ile anti-emperyalist yakınlık; Mitterrand ve González ile sosyal
demokrat diplomasi. |
|
Dostları ve Entelektüel Çevre |
Álvaro Mutis, Plinio Apuleyo Mendoza, Carlos
Fuentes, Mario Vargas Llosa, Camilo Torres |
Álvaro Mutis en yakın sırdaşıdır; Camilo Torres
devrimci rahitir; Vargas Llosa ile 1976'daki yumruklu kavgaya kadar süren
dostluk. |
7. Eserleri, Konuları ve Yapamadığı İşler
...García Márquez'in kaleme aldığı eserlerin ve
tamamlayamadığı projelerin niteliğine bakıldığında..., tüm kitaplarının tek bir
büyük kitabın parçaları olduğu görülür.
Yapamadığı / Yarım Kalan İşler
Sinema alanında büyük hayalleri olmuş, İtalya'da Cinecittà'da
senaryo eğitimi almış ancak sinemanın edebi özgürlüğü vermediğini hissetmiştir.
Ayrıca ünlü olduktan sonra Kolombiya'da gizlice küçük bir kasabaya gidip
sıradan bir muhabir gibi röportaj yapma hayalini, medyanın yoğun ilgisi
nedeniyle gerçekleştirememiştir.
Temel Eserleri ve Konuları
- Yaprak
Fırtınası (Leaf
Storm - 1955): Macondo kasabasının doğuşu, muz şirketinin gelişi ve
kasabanın yozlaşması.
- Albayım Biri Var mı? / Albaya Mektup Yok (No
One Writes to the Colonel - 1961): Bin Gün Savaşı gazisi bir albayın
emekli maaşını umutsuzca beklemesi ve yoksulluğa karşı horozla direnmesi.
- Kötü Saat (In
Evil Hour - 1962): Siyasi baskı ortamında bir kasabaya geceleri asılan
hiciv dolu duvar ilanlarının yarattığı cinnet.
- Yüzyıllık Yalnızlık (One
Hundred Years of Solitude - 1967): Buendía ailesinin altı kuşağının
Macondo'daki yükselişi ve çöküşü üzerinden tüm Latin Amerika'nın büyülü ve
trajik tarihi.
- Patriarkın Sonbaharı (The
Autumn of the Patriarch - 1975): Yüzlerce yıl yaşayan bir Karayip
diktatörünün mutlak iktidarı, çürümüşlüğü ve yalnızlığı.
- Kırmızı Pazartesi (Chronicle
of a Death Foretold - 1981): Herkesin işleneceğini bildigi halde
kimsenin engellemediği bir namus cinayetinin anatomisi.
- Kolera Zamanında Aşk (Love
in the Time of Cholera - 1985): Florentino Ariza ile Fermina Daza'nın
50 yılı aşan tutkulu ve sabırlı aşkı.
- Labirentindeki General (The
General in His Labyrinth - 1989): Latin Amerika kurtarıcısı Simón
Bolívar'ın ölümcül hastalığı ve iktidardan düşerken yaşadığı son yolculuk.
- Aşk ve Diğer Şeytanlar (Of
Love and Other Demons - 1994): 18. yüzyıl Cartagena'sında kuduz bir
köpek tarafından ısırılan Sierva María ile onu iyileştirmeye çalışan rahip
Cayetano Delaura arasındaki yasak aşk.
- Bir Kayıp Denizci (The
Story of a Shipwrecked Sailor) ve Bir Kaçırılma Haberi (News
of a Kidnapping - 1996): Gerçek olaylara dayanan gazetecilik ve
röportaj şaheserleri.
- Anlatmak İçin Yaşamak (Living
to Tell the Tale - 2002): Yazarın çocukluğunu ve gençliğini anlattığı
otobiyografisi.
- Benim Hüzünlü Oynak Kadınlarım (Memories
of My Melancholy Whores - 2004): 90 yaşındaki bir gazetecinin ergen
bir bakireye duyduğu ilk gerçek aşk.
8. Eleştirenlerin ve Takdir Edenlerin
Değerlendirmeleri
...García Márquez hakkındaki kamuoyu algısı ve
edebi eleştiriler incelendiğinde..., yazarın hem sert eleştirilere hem de
coşkulu övgülere hedef olduğu görülür.
Eleştirenlerin En Çok Takıldığı Noktalar
- Fidel Castro ve Küba Savunuculuğu: Siyasi
eleştirmenler ve Kübalı sürgünler (örneğin Reinaldo Arenas ve Guillermo
Cabrera Infante), Castro rejiminin insan hakları ihlallerine göz yumduğu
ve bir diktatörün yakın dostu olduğu için Gabo'yu "fırsatçılık"
ve "ikiyüzlülükle" suçlamışlardır.
- Lüks ve Burjuvazi Çelişkisi:
Sosyalist fikirleri savunurken komünist ülkelerdeki kısıtlı yaşam yerine
Meksika, Paris ve Barselona'da lüks bir burjuva hayatı yaşaması ve zengin
iş insanlarıyla yakınlaşması eleştirilmiştir.
- Tekrara Düşme İddiaları: Bazı
eleştirmenler Yüzyıllık Yalnızlık'tan sonra aynı üslup numaralarını
(tricks / edebi hileler) ve motifleri tekrarladığını iddia
etmişlerdir.
Takdir Edenlerin Beğendiği Durumlar
- Anlatı Dehası ve Büyü: Salman
Rushdie, Carlos Fuentes ve Pablo Neruda gibi dev isimler onu Cervantes'ten
bu yana İspanyolca yazan en büyük anlatıcı ve "Yeni
Cervantes" olarak nitelemişlerdir.
- Latin Amerika'ya Ses Vermesi: Üçüncü
Dünya'nın ve Latin Amerika'nın ezilmiş, unutulmuş sesini ve kolektif
kimliğini tüm dünyaya kabul ettirmiştir.
- Edebi Sadakat ve Çalışkanlık: Ünün ve
zenginliğin getirdiği rehavete kapılmadan her gün disiplinle
daktilo/bilgisayar başına geçerek zanaatını icra etmesi takdir
toplamıştır.
9. Bugün Duruşuyla Gelecekteki Kişisel Durumu ve
Mirası
17 Nisan 2014 tarihindeki vefatından sonra,
García Márquez'in edebi mirası "Macondizm" (Macondismo / Macondo
akımı) olarak edebiyat tarihine altın harflerle kazınmıştır. Klasik
biyografi anlayışının ötesinde, kendi hayatını bir kurgu gibi yeniden inşa eden
yazar, ürettiği yapıtlarla modern edebiyatın Homer'i kabul edilmektedir.
Gelecekte de insanlığın yalnızlığını, iktidar tutkusunu ve aşkın iyileştirici
gücünü anlatan en büyük edebi anıtlardan biri olarak okunmaya devam edecektir.
Kaynakça (APA Formatı)
- Martin, G. (2008). Gabriel García Márquez: A Life. London:
Bloomsbury Publishing.
- García Márquez, G. (2002). Living to Tell the Tale (Trans.
Edith Grossman). London: Jonathan Cape.
- García Márquez, G. (1967). One Hundred Years of Solitude
(Trans. Gregory Rabassa). New York: HarperCollins.
- Streitfeld, D. (Ed.). (2015). Gabriel García Márquez: The Last
Interview and Other Conversations. Brooklyn, NY: Melville House
Publishing.
- Mendoza, P. A., & García Márquez, G. (1982). The Fragrance of
Guava: Conversations with Gabriel García Márquez. London: Faber &
Faber.
Next Post »