ADEDİN GURÛBU (Batışı) HAKİKATİN ŞURUQU (Doğuşu): TASAVVUFTA ZİKİR VE İHLASIN MİZANI
"Manevî sülûk / spiritual path (yolculuk) yolunda nicelik / quantity (sayısal çokluk) ile nitelik / quality (samimiyet ve hakikat) arasındaki muvazene / balance, sâlikin / disciple (mürid) kalbî kemalâtını / perfection (olgunluk) belirleyen en temel ölçüttür." Tasavvuf büyükleri, zikrin sayısal olarak çokluğundan ziyade, bu zikrin hangi kalbî uyanıklık ve samimiyetle yapıldığına itibar etmişlerdir. Onlara göre, gafletle / heedlessness (dalgınlık) yapılan binlerce zikir, huzur-ı kalp / presence (gönül uyanıklığı) ile yapılan tek bir nefesten daha aşağıdadır. (Attâr, s. 419; Kâşifî, s. 261). Zikirde Nicelik ve Nitelik Dengesi Zikirde "çokluk" kavramı, tasavvufî kaynaklarda sayısal bir artıştan ziyade "gafletsiz bir süreklilik" olarak tefsir / interpret (açıklama) edilir. Ebû Süleyman ed-Dârânî hazretlerine göre, çok zikir adedi fazla olan değil, her anında Hakk ile beraberlik şuurunun korunduğu zikirdir. Hâce Alâeddin Attâr hazretleri de bu hususta...