Zihnin Labirentlerinde Bir Gençlik Buhranı: Kesinlik İllüzyonu ve Gelecek Kaygısının Nörobiyolojik Teşhisi
 |    |
İncelediğimiz kaynaklarda, insan zihninin baskı,
travma ve belirsizlik anlarında nasıl felce uğradığı ve rasyonel karar alma
mekanizmalarının yerini nasıl savunma stratejilerine bıraktığı derinlemesine
ele alınmaktadır. Analizimize eklenen yirmi yaşındaki genç öğrencinin içsel
çırpınışlarını içeren samimi metin, modern nörobiyolojinin ve psikolojinin
verileri ışığında incelendiğinde, bireysel bir kararsızlıktan ziyade, insan
beyninin sistematik bir kriz yönetim modelini gözler önüne sermektedir.
Travmanın Fiziksel ve Mekansal Etkisi: Güvenli
Alanın Kaybı
"Genç bir
bireyin hayatın en kritik dönüm noktalarından biri olan üniversite sınavı
sürecinde yaşadığı bu felç edici kaygının kökenleri nelerdir" sorusu zihni
meşgul ederken, öncelikle yaşanan somut olayların derinliğine inmek gerekir.
İncelediğimiz metinde, genç bireyin üst üste yaşadığı iki büyük dışsal sarsıntı
dikkat çekmektedir:
Eylül ayında meydana gelen ve yaklaşık iki ay
boyunca hareket kabiliyetini kısıtlayan ayak bileği kırılması (ankle
fracture) ve İstanbul'daki kentsel dönüşüm / deprem korkusu nedeniyle yirmi
yıldır yaşadıkları geniş, güvenli aile evinden aniden, profesyonel bir yardım
almadan kendi imkanlarıyla taşınmak zorunda kalmaları.
Nörobiyolojik veriler ışığında, bu iki olay
sadece fiziksel zorluklar değil, zihnin "güvenlik" ve
"istikrar" algısını yıkan ağır psikolojik travmalardır. Robert A.
Burton’un belirttiği gibi, beynin en eski ve refleksif bölgesi olan limbic
system / limbik sistem, dış dünyadan gelen bu tehditleri (fiziksel
yaralanma ve yuvasız kalma) hayatta kalma sınırında bir acil durum olarak
kodlar. Yüksek kortizol ve
stres hormonu salınımıyla felce uğrayan zihin, bu kaosun ortasında girdikleri
Yükseköğretim Kurumları Sınavı'ndan (YKS) kaçınılmaz olarak kötü bir sonuç
almıştır.
Bilişsel Çelişki ve Gerçeklikten Kaçış Olarak
"Dış Ticaret" Tercihi
Sınav sonrası süreçte yaşanan buhran ve aileyle
iletişim kurmaktan kaçınma eğilimi, Leon Festinger’in cognitive dissonance
/ bilişsel çelişki teorisiyle mükemmel bir şekilde örtüşmektedir. Birey, kendi
zihnindeki "başarılı olma" ve "bir yola girme" ideali ile
sınavdaki başarısızlık gerçeği arasında sıkışıp kalmıştır. Bu dayanılmaz
zihinsel acıyı dindirmek ve o anki kriz ortamından bir an önce sıyrılmak için
aceleyle iki yıllık bir "Dış Ticaret" ön lisans programını tercih
etmiştir.
İncelediğimiz kaynaklarda bu durum, rasyonel bir
gelecek planlaması değil, akut acıdan kurtulmak için sığınılan bir escape
from reality / gerçeklikten kaçış mekanizması olarak tanımlanır. Genç,
aslında istemediği ve kendisine uygun olmadığını bildiği bir bölüme sırf o anki
"belirsizlik" fırtınasından kaçmak ve zihnine sahte bir feeling of
knowing / bilme hissi verebilmek için sığınmıştır.
Zihnin bu derece ağır bir travma ve taşınma
baskısı altında verdiği aceleci kararların, aslında ruhsal bir felç anında
sığınılan geçici ve temelsiz sığınaklar olduğu düşünülebilir.
Tarihsel ve Karakterolojik Paralellikler: Tolstoy
ve Philpott
Bu gençlik buhranının yarattığı ağır varoluşsal
yükü hafifletmek adına, kaynaklarda geçen iki büyük şahsiyetin içsel
mücadelelerine bakmak öğretici olacaktır:
- Leo Tolstoy: Büyük Rus romancı, ellinci
yaşına geldiğinde her şeye sahip olmasına rağmen, "Ben kimim ve ne
için yaşıyorum" sorusu karşısında felç edici bir melankoliye
sürüklenmiştir. Entelektüel rasyonalitenin kendisine hiçbir çıkış
yolu sunamadığını fark ettiğinde intiharın eşiğine gelmiştir. Tolstoy’un kurtuluşu,
mantıksal hesaplamaları bir kenara bırakıp ruhundaki o yanılmaz yargıcın,
yani conscience / vicdan sesinin rehberliğine teslim olmakla
başlamıştır.
- Kent Philpott: Hayatını
inancın sınırlarını sorgulamaya adamış bu vaiz, altmış birinci yaşında
kaleme aldığı samimi itiraflarında, gençlik yıllarında hissettiği o
isyankar gururu ve herkes tarafından sevilme arzusunu anlatır. Yıllarca
" grandfatherly / büyükbaba gibi" sevimli, yumuşak ve her şeyi
onaylayan bir terapist-vaiz rolü oynayarak aslında en büyük
dolandırıcılığı (con job) kendi kendine yaptığını açıklar. Gencin
ailesiyle haziran ayından beri gerçek hislerini (bölümü istemediğini,
geçiş yapamadığını) paylaşmaktan kaçınması ve sessizliğe bürünmesi,
Philpott'un bahsettiği o "çevresini memnun etme ve hayal kırıklığı yaratma
korkusuyla örülen" içsel hapishaneyi hatırlatmaktadır.
Geleceğe Yönelik Yol Haritası ve Tavsiyeler
Yaz mevsimi biterken boynuna bir silah dayanmış
gibi hisseden ve "öğrenilmiş çaresizlik" (learned helplessness)
tuzağına düşen bu gence, incelediğimiz kaynaklardaki felsefi ve nörolojik
öğretiler doğrultusunda şu tavsiyelerde bulunabiliriz:
- "Biliyorum" Katılığından
"İnanıyorum" Esnekliğine Geçmek: Genç birey, yirmi yaşında
hayatının geri kalanını belirleyecek tek ve kusursuz kararı vermesi
gerektiği yanılsamasından kurtulmalıdır. Robert A. Burton'un
önerdiği gibi, mutlak kesinlik biyolojik bir imkansızlıktır. Hayatı provisional
facts / geçici gerçekler çerçevesinde değerlendirmeli; "bu bölümü
seçerek hayatımı mahvettim" şeklindeki dogmatik inancını, "bu
benim için geçici bir deneyimdi ve her an yönümü değiştirebilirim"
esnekliğiyle ikame etmelidir.
- Vicdanın Donanımsal Sesine (Conscience)
Kulak Vererek Aileyle Yüzleşmek: İnsanın içine yaratılıştan gelen ve
susturuldukça taşlaşan donanımsal bir conscience / vicdan pusulası
mevcuttur. Genç, Dış Ticaret bölümünün kendisine uygun olmadığını en
başından beri bilmektedir. Bu içsel sesi bastırmak stres ve kortizolü
tetikler. Atılması gereken ilk cesur adım, haziran ayından beri ertelenen
o konuşmayı gerçekleştirmek, ebeveynleriyle dürüstçe yüzleşmektir. Ailenin
"serbest ve rahat" tavrı, aslında gence kendi sorumluluğunu
alması için sunulmuş bir özgürlük alanıdır; ancak bu özgürlük dürüst bir
iletişimle taçlandırılmalıdır.
- Adım Atarak Sinirsel Bağlantıları Yeniden
Yapılandırmak: Düşünmek tek başına nöral patikaları
değiştirmez; aksine nehir yatağının derinleşmesi gibi kaygılı düşünceleri
daha da yerleşik hale getirir. Genç, "düşünmekle bir şey olmuyor" diyerek bu gerçeği
kendisi de teşhis etmiştir.
Sınav hazırlığına sıfırdan başlamak veya mevcut okulun staj/uygulama
yükümlülüklerini yerine getirmek arasında bir seçim yapmalı ve zihinsel felci
kırmak için hemen bugün küçük, fiziksel bir eylem gerçekleştirmelidir (örneğin
eski ders kitaplarını açmak veya okul yönetimiyle resmi olarak görüşmek).
İncelediğimiz kaynakların ortak paydasında
birleşen en sarsıcı düşünce şudur: İnsanın kendi rasyonelliği ve geleceği
üzerindeki mutlak kontrol illüzyonundan vazgeçerek, hayatın getirdiği
belirsizlikleri ve kendi kırılganlığını dürüstçe kabul etmesi gerekir.
DİPNOTLAR (APA Stili):
- Burton,
R. A. (2008). On being certain: Believing you are right even when
you're not. St. Martin's Press.
- Festinger,
L. (1957). A theory of cognitive dissonance. Stanford University
Press.
- Kick, R.
(Ed.). (2001). You are being lied to: The disinformation guide to media
distortion, historical whitewashes and cultural myths. The
Disinformation Company.
- Philpott,
K. (2004). Are you being duped?. Evangelical Press.
- Tolstoy,
L. (1994). My confession. Midland, MI: Avensblume Press.
« Prev Post
Next Post »